İdeolojinin Doğuşu ve Bilim-Din Ekseninde Konumlanması

Ideology is entirely a phenomenon of the modern era not only in terms of its ‘name’ but also of its ‘meanings and functions’. Though its intellectual roots go all the way back to Plato, it has continued its development by being fed by the thoughts of different philosophers, and it was built systematically for the first time in the Age of Enlightenment in terms of both its expected meaning and its functions. The birth of the word ideology and its gaining a systematic form for the first time took place at the time of French Revolution. The meanings and functions of ideology in these early times were formed by making use of certain tensions such as traditional-modern, old-new, reactionary-prograsive, religion-science conflict that had been going on since the 14th century. Previously, it had the meaning of ‘science of thought’. But later it took on different meanings and functions which changed according to its subject. As of today, it has become associated with almost every individual, every state, society, country, ethnic group, lifestyle, philosophy, political and economic system. Therefore, its meaning and function has gained many different dimensions. This study focuses on the pioneers of ideology from Plato to the Enlightenment era and on its process of construction in the Enlightenment era.

İdeoloji isim açısından tamamen, anlam ve işlevleriyle de büyük oranda modern zamanların bir olgusudur. Düşünsel kökleri Platon’a kadar uzanmakla birlikte, farklı filozofların düşüncelerinden beslenerek gelişimini sürdürmüş ve gerek anlam gerekse kendisinden beklenen işlevleri açısından sistematik bir şekilde ilk kez Aydınlanma çağında inşa olunmuştur. İsmen doğuşu ve ilk sistematik formunu kazanışı Devrim Fransa’sında gerçekleşen ideolojinin bu ilk zamanlardaki anlam ve işlevleri, 14. yüzyıldan beri devam etmekte olan geleneksel-modern, din-bilim, eski-yeni, geri-ileri geriliminden pay alarak oluşmuştur. Doğuş aşamasında “düşünce bilimi” anlamına sahiptir. Fakat kısa süre sonra öznesine göre değişen başka anlamlar ve işlevler üstlenmiştir. Bugün itibarıyla neredeyse her bireyin yanı sıra her devletin, toplumun, ülkenin, toplum kesiminin, siyasal ve ekonomik sistemin ideolojik nitelediklerinden bahsedilecek kadar bireysel ve toplumsal düşüncelere, sistemlere, felsefelere, yaşam tarzlarına ilişikli hâle gelmiş durumdadır. Dolayısıyla anlam ve işlevleriyle çok farklı boyutlar kazanmıştır. Bu inceleme ideolojinin Platon’dan başlayan ve Aydınlanma çağına uzanan süreçteki öncülerini ve Aydınlanma çağındaki inşa sürecini konu edinmektedir.