Anadolu’daki Geleneksel Türk Evlerinin Plan, Cephe ve Süsleme Özellikleri Bağlamında İncelenmesi

The architectural characteristics of traditional Turkish houses have emerged with a cultural accumulation that continues and articulates throughout history. The geographical and climatic features of the lands in which it is settled have also been factors that have influenced the architecture of traditional Turkish houses in every period. Situations where geographical and climatic characteristics are effective; can be listed as construction technique, application methods, material selection and facade formation. In addition to these, it is seen that different architectural consequences occur in settlements with different characteristics, together with factors such as the beliefs that are effective in the region, the economic situation, the lifestyle of the local people. It can be said that the plan, facade and decoration features of traditional Turkish houses have gained a richer quality with the combination of all these mentioned elements. The aim of this study is to consider traditional Turkish houses within the framework of their plan, façade and decoration features and to provide a holistic view. In this context, a wide literature review has been made. It is thought that this research, carried out with a holistic perspective, will contribute to the studies on vernacular architecture and traditional houses.

Geleneksel Türk evlerinin mimari nitelikleri, tarih boyunca devam eden, eklemlenen bir kültür birikimiyle, coğrafi ve iklimsel özelliklerin etkisiyle ayrıca bölgenin sahip olduğu sosyo-ekonomik özellikler, inanç, yaşam biçimi gibi etmenlerle ortaya çıkmıştır. Tüm bu bahsi geçen unsurların bir araya gelmesiyle tarihsel süreçte gelişimine devam eden geleneksel Türk evlerinin plan, cephe ve süsleme özelliklerinin daha zengin bir niteliğe kavuştuğu söylenebilir. Bu çalışmanın amacı da Anadolu’daki geleneksel Türk evlerini; plan, cephe ve süsleme özellikleri çerçevesinde ele almak ve bütüncül bir bakış sağlamaktır. Bu kapsamda çalışma yöntemi olarak geniş bir literatür taraması yapılmıştır. Çalışma süreci üç aşamadan oluşmaktadır. Birinci aşamada, geleneksel Türk evlerinin ana ögeleri, mekân kurgusu ve plan özellikleri üzerine yapılan çalışmalar incelenmiş ve plan şemaları çizilerek örneklerle ifade edilmiştir. İkinci aşamada, cephe özellikleri üzerine yapılan çalışmalar değerlendirilmiş ve cepheyi oluşturan önemli ögeler sırasıyla ele alınmıştır. Üçüncü aşamada, süsleme özellikleri üzerine araştırmalar gerçekleştirilmiş ve dönemsel olarak yaygın kullanım gösteren süslemeler, kronolojik bir şekilde aktarılmıştır. Bütüncül bir bakış açısıyla gerçekleştirilen bu araştırmanın, yerel mimari ve geleneksel konutlar üzerine yapılacak çalışmalara katkı sağlayacağı düşünülmektedir.